MicroSpace

Antybiotykowy Armagedon – czyli słów kilka o tym, od czego włos się jeży na głowie…

2010-04-06T06:06:00.000-07:00

Nasłuchawszy się kolejnych, przerażających swą ignorancją, opowieści z cyklu: „mam choróbsko, więc biorę antybiotyk”, dostałam gęsiej skórki i miast wdrażać się poświątecznie w pracę – postanowiłam spłodzić szybką blogonotkę.

Antybiotyki, to bez wątpliwości genialny wynalazek. Niestety, mało kto poświęca minutę swojego czasu na refleksję, że ich niewłaściwe stosowanie może mieć fatalne w skutkach konsekwencje i finalnie obrócić się przeciwko człowiekowi. Tyczy się to każdego z nas – potencjalnych pacjentów, jak również – co gorsza – lekarzy. Tym bardziej, należałoby wiedzieć na ich temat cokolwiek. Zacznijmy więc od podstaw.

Antybiotyki (gr.: anti – przeciw, bios – życie) to związki hamujące lub zabijające drobnoustroje; głównie bakterie, ale istnieją również takie ukierunkowane na zwalczanie grzybów, czy pierwotniaków. Są to związki, które działają hamująco na namnażanie drobnoustrojów (bakteriostatycznie), albo bakteriobójczo, zabijając mikroorganizmy. W pierwszym przypadku, antybiotyki zatrzymują rozprzestrzenianie się mikroorganizmów, poprzez hamowanie ich metabolizmu i namnażania, nie zabijając ich – tym zajmuje się już nasz układ odpornościowy. Jeśli więc macie infekcję bakteryjną – antybiotyk jak najbardziej jest wskazany, by zaleczyć chorobę. NIE ISTNIEJE JEDNAK ŻADEN ANTYBIOTYK, KTÓRY DZIAŁA NA WIRUSY!!! Szlag mnie trafia, ilekroć indywiduum z lekkim przeziębieniem, katarem, czy inną tego typu wirusówką wybiera się do lekarza po antybiotyk, który wymusza na lekarzu (sam ordynując – przeczytane w necie nazwy). Oczywiście równie częsta jest opcja, że wspomniane indywiduum maszeruje do medyka, a ten – pomimo wyraźnych objawów wirusówki – przepisuje mu rutynowo antybiotyk (tu są dwie wersje: albo stale ten sam, bo nazwa mu się wryła w połączenia synaptyczne, albo produkt obecnie najbardziej promowany przez repów). Co więcej, wiara pacjentów w nieomylność lekarzy jest wielka (pomimo stałego na nich psioczenia), bo na uwagę, żeby może osobnik ów nie brał antybiotyków, bo wirusów nimi nie zwalczy, dostać można fuknięciem i krótką konkluzją, że lekarz przecież wie lepiej. Sęk w tym, że często i owszem, ale niestety nie zawsze. Zaaplikowawszy sobie antybiotyk na chorobę o podłożu wirusowym – można sobie co najwyżej zrobić poważne, długoterminowe kuku, ale na pewno nie poprawić stanu zdrowia. Wręcz przeciwnie.

I owszem - antybiotyki zabijają bakterie (trzymajmy się tej wersji), nie robiąc krzywdy komórkom naszego organizmu, co jednak nie znaczy, że są nieszkodliwe i można je zażywać bez ograniczeń! Oczywiście – typów antybiotyków jest wiele. Są takie, które mają wąskie spektrum działania – zwalczają tylko określone rodzaje drobnoustrojów i takie o szerokim spektrum działania, ukierunkowane na wiele typów bakterii. Niemniej jednak zabijając bakterie patogenne (chorobotwórcze) niszczą również autochtoniczną florę bakteryjną (mikroby normalnie zasiedlające nasze ciało i jego wnętrze; niezbędne do utrzymania stanu równowagi naszego systemu). Tym samym – niefrasobliwe przyjmowanie antybiotyków (częste i nieusankcjonowane zdrowotnie; przyjmowanie ich na „własną rękę”; przerywanie kuracji; nierobienie antybiogramów, etc.) prowadzić może do poważnej dysbiozy (zaburzeń w równowadze flory), a co za tym idzie – problemów zdrowotnych (metabolicznych, skórnych, alergicznych, etc). W przypadku, gdy antybiotyk aplikuje się na wirusówkę – serwuje się organizmowi nie tylko opóźnienie procesu leczenia właściwego, ale jeszcze dodatkowo wybicie bakterii o właściwościach ochronnych i tym samym obniżenie odporności własnej, prowadzącej do wzrostu podatności na infekcje wszelakiej kategorii (chciało się chorobę – to proszę bardzo!).

Niefrasobliwość zażywania antybiotyków przejawia się również w lekceważącym podejściu do aplikacji leku. Skuteczność antybiotyku zależy od jego stężenia w chorych tkankach, w związku z czym szalenie istotne znaczenie ma przestrzeganie zasad jego stosowania. Lek trzeba przyjmować w określonej dawce (przepisanej przez lekarza; zawsze lek dobrany do danej choroby, a nie ten, co ostał się w szufladzie) i w ustalonych interwałach czasowych, by utrzymać odpowiednie jego stężenie w ustroju. Tymczasem – chorzy często biorą tabletki „jak popadnie”, popijają tym, czym nie powinni (napoje mleczne, soki z cytrusów, czy alkohol), czasem podwajają zalecaną dawkę, albo omijają co poniektóre, co w konsekwencji może doprowadzić do osłabienia jego działania lub – w najgorszym przypadku ( a wcale nie rzadkim!) do wytworzenia bakteryjnej oporności i lek nie zadziała wcale. W konsekwencji czego na niezaleczoną chorobę – dostajemy kolejny antybiotyk, który jak buldożer niszczy bakteryjną florę komensalną, a chorobotwórczym bakteriom daje możliwość wykształcenia oporności.

Gros osób, po dwóch lub trzech dniach od zażycia antybiotyku, gdy poczują się lepiej – w ogóle go odstawia! Tymczasem – po takim okresie lek wybija akurat tyle bakterii, byśmy mogli się poczuć zdrowsi, zostawiając – nawet najmniejszą, ale jednak – grupkę, która po przedwczesnym odstawieniu antybiotyku, przetrwawszy, wykształca oporność na lek. W ten sposób bakterie przyczajają się w organizmie, wyczekując kolejnej okazji (np. osłabienia, przemęczenia, stresu, etc.), kiedy będą mogły pokazać pazurki – i wtedy antybiotyk zawierający substancję czynną, na którą się uodporniły – już im nie straszny. A my mamy problem. Bo – dygresyjnie – zasób antybiotyków w służbie człowieka jest ograniczony i kurczy się coraz bardziej, a ich generacja jest niezwykle problematyczna. Może się niestety zdarzyć – za czas jakiś – że nie będzie leku, który zaleczy trawiącą nasze ciało chorobę. Właśnie przez niefrasobliwość, z której ochoczo korzystają mikroby.

Sposoby na podglądanie zwyczajów bakterii jelitowych

2010-04-02T02:01:00.000-07:00

Badanie mikroorganizmów jest skomplikowane przede wszystkim ze względu na ich rozmiar, który wymusza stosowanie rozmaitych urządzeń pozwalających na ich obserwację. Natomiast badanie mikroorganizmów zasiedlających trudnodostępne nisze – jest dodatkowo utrudnione przez ich lokalizację. Jest więc niesłychanie trudno zbadać bakteryjny ekosystem przewodu pokarmowego człowieka (co mnie niezmiernie frapuje
i czym staram się parać). Rzadko bowiem wolontariusze pozwalają na inwazyjność w ich trzewia w celu pozyskania mikrobów i zdobycia o nich wiedzy. Oczywiście – pobierane są wycinki tkanek z przewodu pokarmowego, z reguły jako – rzadka – czynność towarzysząca i tak uprzednio zaplanowanym zabiegom chirurgicznym. To, co pozostaje stale do dyspozycji badań naukowych – to materiał pochodzący z kału. I choć nie odzwierciedla on całkowicie profilu bakterii zasiedlających jelita człowieka (bakterie zaadherowane do powierzchni ścianek jelita pozostają w nich i nie są usuwane wspomnianą drogą), to mimo wszystko stanowi dobre źródło mikrobów pochodzenia jelitowego (zawsze powtarzałam, że mam g……ą robotę J ). W większości – właśnie dzięki tego typu badaniom – wiedza z zakresu ontocenozy jelit człowieka jest stale pogłębiana, tym samym przyczyniając się do rewizji zasadności dotychczasowych fundamentów nauki o żywieniu.

Chcąc jednak nie tylko poznać profil mikroflory, ale dodatkowo zanalizować wpływ danych substratów (leków, suplementów diety, związków toksycznych, etc.) na jej strukturę i funkcję - konieczne jest korzystanie z różnorodnych modeli, niejako imitujących działanie przewodu pokarmowego człowieka lub jego wybranych fragmentów. Oczywiście – nie jest możliwe idealne odwzorowanie całego szeregu zależności występujących w ludzkim przewodzie pokarmowym ze względu na złożoność interakcji pomiędzy komórkami nabłonka jelitowego, mikrobami, układem immunologicznym, endokrynnym oraz nerwowym. Niemniej jednak – uproszczone modele pozwalają na przeprowadzenie wstępnych analiz in vitro w celu poznania zależności, zdobycia wiedzy z danego zakresu, a następnie ich poszerzanie o badania na zwierzętach, a finalnie przeprowadzanie badań na ludziach. Oczywiście nie wszystkie badania dochodzą do etapu finalnego – istotna jest bowiem ich zasadność i niezbędność, ratyfikowana zgodą komisji etycznej.

Wracając do modeli przewodu pokarmowego. Przykładowymi modelami są układy stacjonarne, jednostopniowe typu "batch” (na których wykonałam część analiz z mojego doktoratu) tudzież układy pół- lub przepływowe, wielostopniowe, pozwalające na odzwierciedlenie poszczególnych fragmentów przewodu pokarmowego w sposób sekwencyjny. Istotą tego typu systemów modelowych, wspólną dla wszystkich typów, jest zachowanie warunków panujących w danych obszarach przewodu pokarmowego: temperatury, odczynu środowiska, mobilności podłoża, warunków beztlenowości, obecności enzymów trawiennych, a nade wszystko odpowiedniej kompozycji populacji drobnoustrojów.

/symulator typu "batch" - na którym pracowałam/

Poza trudnościami metodycznymi, niestety – badania z zakresu mikroflory przewodu pokarmowego człowieka są częstokroć ograniczane z powodu bariery finansowej. Wspomniane przeze mnie modele są kosztowne oraz wymagają specjalistycznego (drogiego) oprogramowania i wysoce wykwalifikowanej kadry. Stąd też – jednostek naukowych posiadających takowe symulatory wciąż jest na świecie niewiele. Na szczęście – świat teraz stoi otworem przed polskimi naukowcami. Nic tylko pozyskiwać finansowanie, jeździć i badać J

/prof. Gibson - z którym piszę wspólny projekt (!!!) :)

i wielostopniowy model imitujący poszczególne odcinki przewodu pokarmowego/

{Niezależnie od tego, jak wielkim guru w świecie mikrobiologii człowieka i żywności jest prof. G.R. Gibson - za to zdjęcie ma u mnie wielki szacun i chyba dozgonne uwielbienie :) }

Powtarzalność popłaca

2010-02-22T06:05:00.000-08:00

Powtarzalność wyników jest szalenie ważna dla każdego, kto bawi się w naukę. Ma to znaczenie głębsze niż tylko aplikacyjne. Zakłada również fakt, że daną czynność trzeba wykonać wie-lo-krot-nie. Po to, by zaobserwować, czy dane zjawisko/zdarzenie jest powtarzalne. Po to, by ustalić, czy jest powtarzalne w tych samych warunkach, okolicznościach. I wreszcie po to, by dociec, co wpływa na jego powtarzalność. Dopiero wówczas można próbować wyciągać wnioski i formułować teorie.

„Powtarzalność” jest niezwykle istotnym czynnikiem nie tylko na niwie naukowej. Wielokrotne wykonanie czynności przynosi informacje nie tylko o niej samej, ale również o osobie sprawczej. Ma więc walory poznawcze.

„Powtarzalność” jest również optymalnym wyjaśnieniem różnorodnych niedogodności w życiu codziennym. Na zarzut o „nieuczeniu się na błędach”, tudzież „niewyciąganiu wniosków z działań” – można do tego podejść iście naukowo, oznajmiając iż właśnie przeprowadzana jest ocena zdarzeń w celu:

* primo - ustalenia ich powtarzalności i

* secundo - dokonania skrupulatnych analiz statystycznych.

Poprawność tworzonych teorii i twierdzeń, a nade wszystko ich zasadność musi mieć przecież gruntowne poparcie empiryczne. Skrupulatna obserwacja powtarzalnych działań – prowadzi do szalenie istotnych spostrzeżeń. J

Helicobacter pylori – geniusz strategii

2010-02-13T10:00:00.000-08:00

Podczas raczej nieprzyjemnej wizyty na zabiegu gastroskopii – moja mama dowiedziała się o istnieniu Helicobacter pylori. Pomimo, że ucieszył ją fakt, że mogła zabłysnąć przed badającą ją panią doktor znajomością nazwy bakterii (będąc pomocną córą – chętnie podpowiadam J), bardziej była jednak zadowolona z faktu, że wspomniana H. pylori u niej w żołądku nie mieszka. Nic w tym dziwnego, bowiem obecny trend każe eliminować tę bakterie zawczasu, nim wyrządzi szkody w postaci wrzodów, co w konsekwencji może prowadzić do powstania nowotworów. Choć nauka nie jest tak naprawdę w tym kontekście jednoznaczna – profilaktycznie dmucha się na zimne… Ja oczywiście nie omieszkałam przemycić mamie kilka słów o – było nie było – cwanej bakterii Helicobacter. J

Ta bakteria to prawdziwy strateg przetrwania! Żołądek nie jest przychylną wyspą do zamieszkania – wypełniony żrącym kwasem i enzymami - stanowczo odstrasza większość mikrobów. Na dodatek niskie pH żołądka (1-2) zdecydowanie odstręcza wszelkie organizmy żywe. Jednak nie Helicobacter pylori! Ta cwana bakteria „podeszła do sprawy strategicznie”. Nie mogąc mieszkać w tak niesprzyjających warunkach, ale jednocześnie tak kuszących obfitością pokarmu i wyłącznością terytorium – prędziuchno migruje do warstwy śluzu okrywającej ścianę żołądka!!! Warstwa ta nie dość, że ma wyższe pH (7-8), umożliwiające dogodny żywot bakterii, to jeszcze zapewnia warunki ubogie w tlen – czyli idealne dla mikroaerofila (organizm preferujący niskie stężenie tlenu), jakim jest H. pylori. Szkopuł jednak w tym jak się dostać do warstwy śluzu i nie zginąć! I tu uwidacznia się geniusz Helicobacter. Nie dość, że ma aerodynamiczny kształt (lekko zakrzywiona pałeczka), pozwalający skutecznie się przedzierać przez żołądkową treść pokarmową, to jeszcze wyposażona jest w turbo napęd w postaci pęczka wici umiejscowionych jednobiegunowo (perytrychalnie).

Sama szybkość i obłość nie jest jednak tarczą przed niskim odczynem środowiska. Jednak i z tym Helicobacter sobie radzi. Wydzielając enzym – ureazę – rozkłada mocznik na amoniak i dwutlenek węgla (apteczne testy oddechowe wykrywają właśnie obecność amoniaku). Podczas gdy CO₂ oddyfundowuje, amoniak tworzy warstwę ochronną, niejako chmurę, w której przemieszcza się bakteria w kierunku warstwy śluzu. Dostawszy się na miejsce – wnika w jej głąb, zapewniając sobie niemalże całkowitą wyłączność terytorialną (jeszcze inne bakterie potrafią sobie poradzić w żołądku – bakterie kwasu mlekowego), spokój bytu w wygodnej mucynie (warstwa śluzowa) i mnóstwo papu.

Swego czasu podniosło się wielkie larum w związku z bakterią Helicobacter. Przyczyną zgiełku był fakt, iż powiązano ją z powstawaniem wrzodów żołądka. Prawda jest taka, że H. pylori potrafi również dotrzeć do samej śluzówki i związać się z nią specyficznie za pomocą różnych czynników adhezyjnych, jednocześnie demonstrując kolejny mechanizm przystosowawczy. Liposacharyd (LPS), będący składnikiem ściany komórkowej bakterii, ma zdolność wywoływania silnej odpowiedzi immunologicznej ze strony gospodarza, niemniej jednak H. pylori jest cwana i ma fragment LPS szalenie podobny do antygenu występującego na komórkach ludzkich (antygen Lewisa). W ten sposób nie drażni układu odpornościowego, pozostając niezauważoną. W ten sposób również, wielu z nas jest nosicielami tej bakterii nawet o tym nie wiedząc, co oznacza, że w większości przypadków jest ona nieszkodliwa. Problem w tym, że nie zawsze tak się dzieje. Niektóre H. pylori mają większą zdolność indukowania odpowiedzi immunologicznej, w wyniku czego mobilizowane są neutrofile („prewencja” układu odpornościowego), które jednak mogą miewać trudności w eliminacji bakterii (ochronne działanie mucyny). Niestety jeśli sytuacja trwa dostatecznie długo – neutrofile uszkadzają śluzówkę, przyczyniając się do powstania owrzodzenia. Oczywiście, nie same neutrofile są odpowiedzialne za powstanie wrzodów żołądka. H. pylori „ma też swoje za uszami” (choć takowych nie ma). Nie tylko jej liposacharyd może indukować powstanie stanu zapalnego, to jeszcze niektóre bakterie z rodzaju Helicobacter wydzielają różne czynniki nieprzyjazne komórkom człowieka, jak np. toksynę wakuolizującą (VacA), które potęgują reakcję zapalną, tym samym przyczyniając się do uszkodzenia śluzówki żołądka. Oczywiście do powstania wrzodów mogą się przyczyniać także rozliczne czynniki poboczne, jak nadużywanie przyjmowania niektórych leków (np. aspiryny), alkoholu, zła dieta, etc. – ale to tak dygresyjnie.

Robiąc gastroskopię pobiera się skrawek jelita i analizuje na obecność H. pylori. Ze względu na fakt, iż owrzodzenie prowadzić może do nowotworzenia, zaś obecny stan wiedzy nie pozwala wyrokować które bakterie Helicobacter mogą wywołać stan zapalny, inicjujący uszkodzenie śluzówki – sugeruje się eliminację bakterii. Z tego względu, gdyby moja mama dowiedziała się, że pomieszkuje u niej Helicobacter – wyszłaby z gabinetu z receptą na antybiotyk, celem wykurzenia bakterii. Na szczęście – dla mamy i bakterii – nic takiego nie było konieczne. I na szczęście dla mnie, bo mogłam jej opowiedzieć o zaradnej Helicobacter pylori. J

Z niezbędnika mikrobiologa – Jaśnie Niezbędność Szalka Petriego

2010-02-04T04:24:00.000-08:00

Pozornie takie niby nic. Dwuczłonowy pojemnik o kształcie gładkiej, płaskiej, okrągłej podstawki z otaczającą dno około centymetrową pionową ścianką i podobna, trochę w średnicy szersza pokrywka. Nic pozornego, a jednak. Bez niej częstokroć w labie ani rusz!

W 1877 roku pan Julek Ryszard Petri (Julius Richard gwoli dokładności i porządku), pracujący w labie z Robertem Kocha (tym od postulatów i aparatu Kocha) wydumał, że przydałoby się laboratoryjne urządzonko o wystarczającej powierzchni do zestalenia pożywki i hodowli na niej drobnoustrojów w celu pozyskania pojedynczych kolonii. Jak pomyślał, tak też zrobił i dzięki niemu właśnie mamy szalki, zwane też płytkami Petriego.

Płytki Petriego mogą być różnej wielkości (choć standardowe, najczęściej używane zdają się być te o średnicy 90 mm). Są wykonane ze szkła (wielokrotnego użytku – można je sterylizować), tudzież z polistyrenu (jednorazowe, niestety całkiem kosztowne cuda).

Płytki Petriego służą do przeróżnych zadań. Nade wszystkim jednak służą do hodowli mikroorganizmów na podłożach stałych (selektywnych lub nie) w celu np. określenia ogólnej liczby drobnoustrojów, uzyskania pojedynczych kolonii, czy też określenia oporności na antybiotyki czy inne substancje. Zdarza się – i owszem, dość często nawet – że wykorzystywane są przez laborantów jako podstawki pod kwiatkowe doniczki lub pojemniczki na spinacze i inne maluchne biurowe szpargały J

Co więcej, jak się okazuje – stanowią również inspirację dla cukierników J (ciasteczka w kształcie szalek Petriego z niezbyt udanym posiewem redukcyjnym – no, ale o tym kiedy indziej).

Doświadczenie podpowiada, że wszystko, co wygląda na nieskomplikowane – wcale takie być nie musi. Tak więc prawidłowe manipulowanie urządzeniami takimi, jak np. eza, pipeta automatyczna, szalka z podłożem, a wszystko w pobliżu palnika musi być przemyślane. W zabawie z mikrobami trzeba bowiem wiele wyczucia, uwagi i ostrożności, coby posiewając dane bakteryje, nie wyhodować przy okazji całego grona innych.

Humor bakteryjny

2010-01-29T03:52:00.000-08:00

Jak strasznie mogłabym przestraszyć, dajmy na to enterokoka, podglądając go przez mikroskop...
:)

Najeść się bakterii

2010-01-29T03:31:00.000-08:00

Od dawien dawna mikroorganizmy były sprawcami takich pyszności, jak np. wino, kiszone ogórki, jogurty, czy też chlebuś… Od jakiegoś czasu drobnoustroje wykorzystuje się, jako dodatek do żywności w celach prozdrowotnych. Na pewno spotkaliście się wielokrotnie z określeniem ”probiotyk”. Probiotyki to odpowiednio wyselekcjonowane kultury bakteryjne lub drożdży, których zadaniem jest korzystny wpływ na ekosystem jelitowy oraz organizm konsumenta. Z reguły mikroorganizmy probiotyczne należą do bakterii kwasu mlekowego, głownie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Żeby mikroba można było wrzucić np. do jogurtu i sprzedać jako prozdrowotny, musi on spełniać szereg restrykcyjnych warunków. Między innymi mikroorganizmy probiotyczne muszą pochodzić od człowieka, muszą też wykazywać odporność na działanie niekorzystnych czynników, jak niskie pH żołądka, obecność enzymów trawiennych i kwasów żółciowych. Poza tym muszą być także zdolne do przeżycia oraz wykazywania aktywności metabolicznej i adhezyjnej w jelicie grubym, będącym głównym królestwem mikrobów w ciele człowieka, jak również wywierać udokumentowany korzystny wpływ na organizm gospodarza.

Jeśli chodzi o kwestię „udokumentowanego prozdrowotnego wpływu probiotyków”, hmmmm… - nie jest ona do końca jednoznaczna. Głównym problemem stanowi metodyka prowadzonych badań – brak prób kontrolnych, niereprezentatywna grupa populacyjna wybierana do badań, zbyt uproszczone układy in vitro i czułość metod stosowanych do analiz. Przeszkodą w miarodajnych badaniach jest ekosystem jelitowy sam w sobie. Ze względu na fakt, iż jest on trudno dostępny i wysoce heterogenny – tak naprawdę niezmiernie ciężko analizować jego profil i aktywność. Niemniej jednak prac z zakresu probiotyków przeprowadzono całe setki i większość z nich donosi o korzystnym wpływie badanych mikroorganizmów na zdrowie człowieka, czy zwierząt gospodarskich.

I tak, w świetle dotychczasowych badań sugeruje się, iż probiotyki wpływają korzystnie na organizm konsumenta zapobiegając zakażeniom bakteriami chorobotwórczymi (poprzez tworzenie niekorzystnych warunków do ich wzrostu i rozwoju, konkurencję o substraty pokarmowe i miejsca adhezji na nabłonku jelitowym), pobudzając układ odpornościowy (co może przyczynić się do obniżenia zakażeń i procesu nowotworzenia), łagodząc objawy nietolerancji laktozy (cukru mlekowego, który często wywołuje objawy alergii lub nadwrażliwości pokarmowej, a który jest potrzebny w procesie wchłaniania wapnia), zwiększając wchłanianie składników odżywczych i poprawiając perystaltykę jelit, obniżając poziom cholesterolu w surowicy krwi oraz wykazując potencjalne przeciwnowotworowe działanie (głównie poprzez ograniczanie rozwoju bakterii niekorzystnych wytwarzających enzymy stymulujące proces nowotworzenia). Potencjalnie korzystnych działań nie lada spektrum!!!

Mając na uwadze sugestie naukowców – spożywanie probiotyków może korzystnie wpływać w stanach ogólnej dysbiozy (braku równowagi bakteryjnej), czyli wtedy gdy jesteśmy długo i silnie zestresowani, osłabieni, po kuracji antybiotykowej, gdy podróżujemy i jesteśmy narażeni na nowe kohorty mikrobów, gdy mamy problemy gastryczne, etc… Bakterii kwasu mlekowego najeść się można wcinając jogurty, kefiry, mleka acidofilne, a nawet soki owocowe i warzywne z ich dodatkiem. Oczywiście znajdują się one także w kiszonej kapuście, ogórkach, czy chociażby salami i metce. Należy jednak pamiętać, że proces produkcyjny produktów suplementowanych probiotycznymi bakteriami różni się od tradycyjnego nastawiania „mleka na kwaśne”, czy czekania, aż obecne w nim bakterie kwasu mlekowego zrobią swoje… No, ale to historia na odrębną bajkę…

Tymczasem – smacznego!

Z niezbędnika mikrobiologa - Jaśnie Niezbędność - EZA

2010-01-20T05:16:00.000-08:00

EZA – niegdyś nazywana „oczkiem” lub „pętlą mikrobiologiczną”. Z angielska „inoculating loop”. To absolutny niezbędnik w labie mikrobiologicznym. Niewielki, ale niezastąpiony przyrząd laboratoryjny używany do przenoszenia materiału mikrobiologicznego (zawiesiny bakterii, próbki pobranej z kolonii bakteryjnej lub próbki pobranej z badanego materiału) z jednego podłoża mikrobiologicznego na inne. Eza może być wykonana z platyny, drutu kantalowego lub plastiku. Te ostatnie są urządzeniami jednorazowymi. Generalnie rzecz ujmując – eza – to cieniutki drucik osadzony w rączce/uchwycie, a zakończony pętelką. Ezy wielokrotnego użytku sterylizuje się poprzez wyżarzenie w płomieniu alnika w jego najgorętszym miejscu /rysunek poniżej/.

Ezy mogą być kalibrowane, tzn. mieć określoną średnicę oczka, co ułatwia przeniesienie określonej liczby komórek bakteryjnych.

Bez ezy właściwie nie można wyobrazić sobie pracy w laboratorium mikrobiologicznym. Są tak podstawowe, jak dla wszystkich na co dzień widelec, nóż, czy łyżka. Ezą pobiera się wszelaki materiał mikrobiologiczny, zaszczepia się nią podłoża mikrobiologiczne, wykonuje się wymazy na powierzchni szkiełka mikroskopowego, a także służy do zabiegów mających na celu pozyskanie pojedynczych kolonii bakteryjnych, takich jak posiew redukcyjny. Także - by bratać się z bakteriami – z ezą należy być za pan brat J

Króciuchna propaganda na rzecz mikrobów :)

2010-01-17T04:34:00.000-08:00

Właściwie obrazek nie wymaga słów komentarza. Może poza tym - dla tych, którzy nie wiedzą - że hodowle bakterii określa się mianem "kultura". Stąd gra słów...

Intymnie

2010-01-17T04:31:00.000-08:00

Pochwa każdej kobiety stanowi wymarzony mikrokosmos do kolonizacji mikrobów… Hmm… I choć zdanie jest całkiem chwytliwe, jak na początek blogonotki, to mniemam, że część osób odbierze je z niechęcią. Jeśli tak – to niepotrzebnie! Wspominałam przeca, że jesteśmy zamieszkiwani przez olbrzymie liczby mikroorganizmów od zawsze i chwała im za to, bo przynoszą nam wiele korzyści. Podobnie ma się sprawa intymna…

Tak więc, pochwa zdrowej, dojrzałej kobiety zamieszkiwana jest przez 10⁶ - 10⁸bakterii w mililitrze śluzu!!! Skład mikroflory przypomina ekosystem jamy ustnej, z tym, że mikrobami dominującymi w pochwie są bakterie z rodzaju Lactobacillus, a nie Streptococcus. Oczywiście występują tam również inne drobnoustroje, jak Staphylococcus, Corynebacterium, wspomniany już Streptococcus, Peptostreptococcus, Gardnerella, Bacteroides, Bifidobacterium, Enterococcus, Escherichia, Veillonella oraz Mycoplasma, Ureoplasma i grzyby z rodzaju Candida. Niemniej jednak pałeczki kwasu mlekowego (tak się nazywa bakterie z rodzaju Lactobacillus; bakterie z tego rodzaju są także suplementem jogurtów) stanowią 95% wszystkich mikrobów w pochwie kobiety zdrowej.

Oczywiście, jako że „kobieta zmienną jest” J – jej flora również ulega zmianom zależnym od fazy życia. Choć dziewczynki rodzą się z jałową pochwą, to już po pierwszych 3 tygodniach życia pozałonowego ich waginy zamieszkują bakterie podobne do tych u kobiety dorosłej (wszystko za sprawą estrogenów matki). Mikroflora dziewczynek przed menarche (przed pierwszą miesiączką) różni się od mikroflory kobiety dojrzałej przede wszystkim brakiem tak znacznej ilości bakterii z rodzaju Lactobacillus. Co ciekawe – mikroflora kobiety po menopauzie staje się na powrót podobna do składu mikroflory dziewczynek jeszcze niemiesiączkujących. Choć nauka wciąż szuka odpowiedzi będących przyczyną tych fluktuacji – sugerowany jest istotny udział kobiecych hormonów płciowych.

Wspomniane bakterie z rodzaju Lactobacillus powodują zakwaszenie pochwy poprzez wydzielanie kwasu mlekowego (stąd nazwa „bakterie kwasu mlekowego”), co obniżając pH środowiska, uniemożliwia rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Co więcej – bakterie te wydzielają także nadtlenek wodoru (H₂O₂) oraz szereg substancji o działaniu antybakteryjnym (np. acydolina, acydolfilina, laktocydyna, bakteriocyna, etc.), skutecznie chroniąc pochwę przed „inwazją mikrobów mniej przyjaznych” Obecność bakterii w pochwie, a szczególnie tych z rodzaju Lactobacillus nie jest więc sprawą przypadkową i pozbawioną sensu. Mikroby te tworzą naturalną barierę ochronną, uniemożliwiając rozwój, bądź przerost mikroorganizmów potencjalnie chorobotwórczych!

Utrzymanie homeostazy, a więc równowagi mikroflory pochwy stanowi klucz do unikania wszelkiego rodzaju intymnych nieprzyjemności. Zachwianie równowagi mikroekosystemu kobiecej pochwy poprzez chociażby antybiotykoterapie, złą higienę, nadmierne objadanie się słodyczami (drożdże baaaaardzo je niestety lubią), wahania hormonalne, etc przyczynia się do rozwoju stanu dysbiozy (ogólnie mówiąc braku równowagi), w której władzę przejmują mniej korzystni bohaterowie, przyczyniając się do rozwoju różnego rodzaju chorób bakteryjnych, grzybiczych, itd.

Bakterie też mają święta BN :)

2009-12-24T04:16:00.000-08:00

Koleżanka przekornie zapytała mnie, czy "te moje bakterie też mają święta"... Poskrobałam się w łepetynę, podumałam i... wiecie co - mają!!! Przynajmniej na tym blogu :)

Wszystkim wszystkiego dobrego!

Fotek kilka z warsztatów British Council w Bonn, grudzień 2010

2009-12-23T06:43:00.000-08:00

Interaktywne prace zespołowe.

Brainstorming :)

Dyskusje grupowe.

A wszystko po to, by przedyskutować ogólne zagadnienia - które niby proste i przez takie mniemanie zapewne ciągle nie dość uświadomione i przewartościowane.

I prawie cała nasza banda miedzynarodowych naukowców wciąż ochoczych i jeszcze młodych :)

Naukowiec doskonały! /przemyślenia na podstawie warsztatów British Council w Bonn, grudzień 2010/

2009-12-15T04:39:00.001-08:00

Gdyby tak poszperać w wyobrażeniach większości z nas – stereotypowy naukowiec zapewne kojarzyłby się z wizją kosmetycznie zaniedbanego, przemęczonego osobnika, niemalże całkowicie odseparowanego od rzeczywistości i gadającego bez przerwy o sprawach mało istotnych dla innych… Nie mi dyskutować o zasadności tych utartych postrzeżeń. Ciekawie jawi mi się jednak to, że tak naprawdę niewielu z ludzi nauki dogłębnie zastanawia się nad tym, jakim człowiekiem powinien być naukowiec, szczególnie, jeśli zamierza odnosić sukcesy. Tym samym szalenie interesujące okazały się być rozważania 32 naukowców stojących u progu kariery (w tym ja J ), zebranych w przestronnej salce konferencyjnej w Bonn…

Podzieleni na grupy – o różnej płci, różnorodnym wieku oraz uwarunkowaniach kulturowych – stworzyliśmy, jak się okazało, jednogłośną wizję Naukowca Doskonałego J, którego szkic przedstawiam schematycznym szablonikiem powyżej. Wszyscy bezsprzecznie uznali, że siłą napędową Naukowca Doskonałego jest nie sam mózg, ale inspirujący tandem: mózg-serce! Sama inteligencja bez pasji i oddania wydała się nam wyjątkowo jałowa. Naukowca nie ogranicza, ani nie dookreśla płeć! Okazuje się również, że Naukowiec Doskonały jest pomysłowy (żarówka) oraz niezmiennie ciekawy świata (pytajnik). Jego otwartość na świat (radarowe uszy) w połączeniu z wyżej przedstawionymi cechami pozwalają na ciągłe stawianie pytań i szukanie odpowiedzi nawet w sytuacjach, gdy przeszkody zdają się piętrzyć jak sterty niezmytych naczyń. Oczywiście – pewnie bywa zapracowany i zajęty – jak może jednak być inaczej, skoro jest nie tylko Badaczem (fartuch laboratoryjny), ale także Managerem (krawacik przy fartuchu). W dzisiejszej nauce bowiem, żeby „bawić się w naukę” nie wystarczy mieć odpowiednie merytoryczne i teoretyczne doświadczenie. Trzeba również posiąść zdolność poszukiwania i pozyskiwania funduszy na badania, a potem – gdy się je dostanie - odpowiednio nimi zarządzać. Taki ogrom zadań, to szalone wyzwanie dla jednego człowieka. Dlatego też Doskonale Efektywny Naukowiec otacza się innymi doskonałymi ludźmi, z którymi współtworzy i współdziała. Na dodatek jest absolutnym zaprzeczeniem tzw. twardogłowia! Otwartość na świat i wszystko, co nowe i nieodkryte powoduje, iż jest wysoce elastyczny (ugięte kolanka)...

Jako osoba starająca się „bawić w naukę”, odkryłam cudowną świadomość jednorodnego myślenia i postrzegania naukowców przez młodych naukowców. Daje to możliwość wyrwania się z często niestety skostniałych układów naukowych i tworzenia rzeczy o nowej, wysokiej wartości. Wspólnymi siłami, z zaangażowaniem i pasją.

Ciekawam tylko, jak Wy postrzegacie Naukowców i jaki według Was powinien być Naukowiec Doskonały…

Conan the Bacterium!

2009-11-29T04:45:00.000-08:00

Mówi się, że uderzenie bomby atomowej przetrwają tylko karaluchy. Otóż ja myślę, że nie tylko. W 1956 roku prowadzono w Stanach Zjednoczonych badania nad możliwością zastąpienia wysokich temperatur, jako czynnika sterylizującego, promieniowaniem jonizującym. Zapuszkowaną żywność poddano więc działaniu bomb kobaltowych, zakładając że żadna żywa forma nie przetrwa w takich warunkach. Po jakimś czasie odkryto jednak, że część konserw się zepsuła, co sugerowało przeżycie jakiegoś organizmu odpowiedzialnego za taki rozwój sytuacji. I tak właśnie – przypadkowo – odkryto i wyizolowano czerwono zabarwioną, nieprzetrwalnikującą, Gram-dodatnią bakterię Deinococcus radiodurans.

Wyobraźcie sobie – bakteria ta świetnie się miała po spotkaniu z bombą kobaltową! Niezwykłość Deinococcus radiodurans polega w głównej mierze właśnie na jej fascynującej zdolności funkcjonowania w warunkach wysokiego napromieniowania jonizującego. Dawka śmiertelna promieniowania dla człowieka wynosi 10 Gy (Gy – grej), dla E. coli 60 Gy, natomiast Deinococcus radiodurans jest w stanie wytrzymać dawkę 5 000 Gy, a nawet wyższą!!! Tak więc dawka szkodliwa dla tej bakterii jest kilka tysięcy razy wyższa niż dla człowieka!!! Podane wartości są niebywałe tym bardziej, że 1 Gy jest wartością bardzo dużą. Z tego też względu w medycynie używa się miligrejów (mGy), operując nieporównywalnie niższymi wartościami, np. prześwietlenie wykorzystuje dawkę 0,1 – 2,5 mGy, tomografia 8 – 25 mGy, etc.

Nie tylko Deinococcus radiodurans potrafi przeżyć i mieć się wyśmienicie w warunkach promieniowania jonizującego, ale również ultrafioletu i promieni Rentgena. Znosi także warunki laboratoryjnej próżni, wysokie temperatury, zamrożenie w ciekłych gazach, a nawet ekspozycję na stężone kwasy! Ten bakteryjny H-man odporny jest również na wysuszenie oraz zabójcze dla innych organizmów stężenia mutagennych związków chemicznych. Nic więc dziwnego, że naukowcy nadali tej bakterii przydomek Conan the Bacterium ( od: Conan the Barbarian – bohatera super-odpornego na wszelkie typy broni) (a złe języki mówią, że naukowcy nie mają poczucia humoru – phi!).

Tak więc nasz Conan the Bacterium wykorzystuje kilka sposobów, by dokonać swoich cudów. Po pierwsze ma kilka kopii chromosomów (bakterie mają zwykle 1 chromosom) oraz szalenie wydajne, wysokosprawne enzymatyczne systemy naprawcze! Należy pamiętać, że promieniowanie powoduje pęknięcia w podwójnej nici DNA, tym samym uszkadzając podstawowe procesy życiowe komórki. E. coli jest w stanie naprawić 5 takich pęknięć, natomiast nasz super-bohater setki!!! Steki pęknięć oznaczają jednak, że materiał genetyczny jest właściwie porozrywany w strzępy, a mimo to systemy naprawcze Deinococcus potrafią odzyskać przynajmniej jedną sprawną, funkcjonalną całość DNA!!! Jest jeszcze jeden szkopuł: podczas napromieniowania powstaje duża ilość niszczycielskich wolnych rodników, z którymi (na pewno nie uwierzycie J) nasz super bohater także sobie świetnie radzi – wykorzystując olbrzymi zestaw enzymów zdolnych do ich dezaktywacji (dysmutazy ponadtlenkowe) oraz karotenoidy (to one nadają bakterii kolor czerwony). Na domiar wszystkiego, Deinococcus potrafi wyrzucić poza komórkę zniszczone nukleotydy – cegiełki, które budują DNA – tym samym chroniąc się przed wadami i mutacjami. Taki z niego chwat! J

Oczywiście supermoc superbohatera pociąga za sobą pewne konsekwencje (nic nie ma za darmo L), a mianowicie generowanie swoich umiejętności tak dalece pochłania czas Bakteryjnego Konana, że niewiele go zostaje na namnażanie, przez co bakterie te są nieliczne i raczej zamieszkują „złowrogie” nisze, dając się wykolegować przez inne, szybciej proliferujące mikroorganizmy.

Dotychczas nie wiadomo po co Deinococcus takie predyspozycje, skoro środowisk o tak silnym natężeniu promieniowania właściwie nie ma. Raczej mało wiarygodnym jest fakt, że bakterie te „przewidziały” skonstruowanie przez człowieka bomby atomowej (choć – Konan to wszak nie byle co J, więc kto wie J). Jedna z koncepcji mówi, że bakterie te powstały gdzieś we wszechświecie i przybyły na Ziemię z lub raczej w meteorycie (niezły wątek do wykorzystania w Archiwum X J). Inna zakłada, że Deinococcus stanowiąc jedno z najstarszych ogniw życia, musiały wykształcić takie właściwości, by przetrwać w dalekiej przeszłości, kiedy to promieniowanie miało większe natężenie. Jeszcze inni naukowcy tłumaczą zdolności Deinococcus jako adaptacja do stanu długotrwałego odwodnienia.

Tak, czy siak, pomimo że dokładnie nie potrafimy wytłumaczyć fascynujących właściwości Deinococcus, moc tych bakterii wypełnia mnie nie tylko zdziwieniem, ale i szacunkiem. Prawdziwy superbohater! Co, więcej – może być kiedyś wielce użyteczny, optymiści bowiem już snują plany wykorzystania tych bakterii w leczeniu nowotworów, usuwaniu szkodliwych popromiennych substancji i opóźniania procesów starzenia…

I niech ktoś powie, że bakterie nie są ciekawe! J

Tabula rasa naszych kiszek

2009-11-22T01:04:00.000-08:00

Mój własny Mikrokosmos :)

Nie wiem, czy wiecie, ale rodzimy się jałowi. Nie piję tu do pustki umysłowo-myślowej, bo przeca wedle doniesień współczesnej nauki nawet w najwcześniejszych sekundach naszego życia - o takiej mowy być nie może. Pisząc „jałowi” – mam na myśli głównie przewód pokarmowy, który w naszym dorosłym życiu zawiera nawet do 2 kg przeróżnych mikroorganizmów. Tymczasem rodzimy się sterylni, absolutna tabula rasa – nieznany, nieodkryty, dziewiczy wszechświat dla mikrobów J (wyobraźcie sobie tę podnietę i radość, gdy pierwsza pionierska bakteria zdobywa nowe lądy – nasze kiszki - zwołując pospiesznie swoich ziomków J ). Kolonizacja przewodu pokarmowego człowieka rozpoczyna się tuż po narodzinach i trwa aż do śmierci. Na skład i strukturę mikroflory przewodu pokarmowego (choć „mikroflora” nie do końca jest trafnym określeniem – bo przecież mikroby absolutnie do flory nie należą. Przyzwyczajenia nomenklaturalne wchodzą jednak ludziom w krew J) mają wpływ różnorodne czynniki. I tak na przykład sposób porodu jest szalenie istotny w zasiedlaniu drobnoustrojów, a nawet stopień higieny sali porodowej i osób pierwszego kontaktu. To, jakie drobnoustroje nas zasiedlą determinuje to, czy jesteśmy/byliśmy karmieni piersią, nasz własny poziom higieny, dieta i właściwie całe otaczające nas środowisko zewnętrzne. Koniec końców - ekosystem jelitowy zostaje wykształcony w pełni – przynajmniej tak nauka przyjmuje – około 4-5 roku życia. Co ciekawe, pomimo że na każdego z nas działają inne czynniki zewnętrzne, wszyscy wykazujemy podobieństwo w zakresie wybranych grup drobnoustrojów, co wskazuje że są one ewolucyjnie niezbędne i tym samym „faworyzowane” przez nasz organizm. Mimo podobieństw jednak – jak już zresztą wcześniej kiedyś pisałam – każdy z nas jest wyjątkowym, odrębnym mikrokosmosem i może się pochwalić swoim własnym, unikatowym ekosystemem maluczkich J I choć ów ekosystem jest względnie stabilny przez cały okres naszego życia, poddawany jest jednak zmianom. Możemy modyfikować go dietą; o truizmie! (wołacz J), a jednak: w znacznej mierze o naszym zdrowiu i samopoczuciu, warunkowanym przez „zdrowie i samopoczucie maluczkich” decyduje to, co wcinamy. Dlatego ilość mocno obsmażonego mięcha, olbrzymie paki chipsów, hektolitry piwa i mała ilość warzyw (głównie surowych) nie działa korzystnie na nasz mikrokosmos i powoduje finalnie często niefajne komplikacje gastryczne. Drastyczne zmiany w mikrokosmosie zawsze wywołują antybiotyki (o nich napiszę kiedyś osobną bajkę) i wszelkie dłuższe okresy chemioterapii, ale także podróże i wojaże po świecie (podróże kształcą z całą pewnością – nie tylko światopogląd, ale i mikrofloręJ). Tak więc nasz wewnętrzny mikrokosmos jest dynamiczną strukturą, zmagającą się codziennie, by utrzymać równowagę (odpowiedni udział korzystnych bakterii i oportunistycznych oraz utrzymanie w ryzach lub eliminacja wrednych mikroorganizmów chorobotwórczych), tym samym zachowując spokój na swojej planecie J A że w przyrodzie wszystko się splata i wiąże – zachowanie równowagi w jelitowym kosmosie bezwzględnie determinuje spokój i ład (fizjologiczny oraz psychiczny) w całym wszechświecie – naszym organizmie!

Co nam w kiszkach siedzi...

2009-11-12T06:08:00.000-08:00

Czy Wam się to podoba, czy nie - drobnoustroje zasiedlają wszystkie te części naszych organizmów, które pozostają w kontakcie ze środowiskiem zewnętrznym, jak skóra, pochwa, górne drogi oddechowe czy układ pokarmowy. Jesteśmy pełni mikrobów. Zresztą pisałam wcześniej, że statystycznie komórek prokariotycznych (mikrobów) jest 10 x więcej niż komórek eukariotycznych, czyli tych, które budują nasze ciało. Mnie najbardziej ciekawią mikroby kolonizujące przewód pokarmowy. To, jakie drobnoustroje zasiedlają poszczególne jego odcinki zależy od zróżnicowanych warunków poszczególnych nisz ekologicznych. I tak, na przykład – liczba bakterii bytujących w jamie ustnej ma szeroki zasięg i waha się od 10⁴ do 10⁹ bakterii/ml! Przyczyną tego jest w dużej mierze rodzaj spożywanej diety i nade wszystkim higiena jamy ustnej (hip hip hurra dla mycia zębów!!!). W przełyku natomiast znaleźć można głównie podróżników, czyli bakterie występujące przejściowo – w swojej wędrówce z buzi do żołądka. Żołądek z kolei to lokum dość bakteryjnie niedogodne, bo nie dość, że pH niskie (ok. 2 ), to jeszcze zabójczy kwas solny i szalejące enzymy proteolityczne. Z tego względu dłuuuugo sądzono, że żołądek jest jałowy, co oczywiście prawdą nie jest. Bakterie żyjące w środowisku kwaśnym oraz takie, które wykazują szereg mechanizmów adaptacyjnych, jak sławetna Helicobacter pylori, wygodnie sobie w naszych żołądkach mieszkają i podjadają to, co połknęliśmy na obiad :) Co do jelita cienkiego – właściwie gdyby nie bakteryjna zdolność do adhezji (stabilnego przyczepiania się do powierzchni komórek jelita) – mikroby byłyby bez szans na utrzymanie się w tym środowisku. Zbyt intensywnie się w jelitach wszystko „kurczy, buja i rusza”. Treść pokarmowa przesuwa się szybko (ok. 4 do 6 godzin), więc gdyby mikroby nie „trzymały się” ścian – wymyłoby je niechybnie. Sytuacja wygląda zgoła inaczej w przypadku jelita grubego – to istny raj dla mikrusów! Przepływ treści pokarmowej trwa tam od 48 do 72 godzin (nic więc ich nie przesuwa i nie pospiesza!), żadne trawienne enzymy jelitowe nie grożą maluczkim, a na dodatek: żarełka jest pod dostatkiem!!! I dlatego – oczywista – w tym odcinku przewodu pokarmowego mikroorganizmów jest najwięcej (10¹² bakterii/ml), przy czym najliczniejszy rezerwuar stanowi okrężnica. Dziś już wiadomo, jak szalenie istotne znaczenie dla naszego zdrowia mają drobnoustroje zamieszkujące ten obszar, ale jeszcze stosunkowo niedawno okrężnicę uważano za twór zbędny, a wręcz szkodliwy, niejako źródło chorób i wszelkich świństw, tym samym zalecając jej chirurgiczną eliminację! (Podobnie zresztą sprawa ma się z wyrostkiem robaczkowym. :( Jak cudnie, że nauka się rozwija, a wraz z nią wiedza i świadomość!!!). Obecnie uważa się, że autochtoniczną florę jelitową stanowi od 500 do 1000 różnych gatunków prokariotów zgrupowanych wokół kilku dominujących rodzajów. Co ciekawe - ekosystem jelitowy nie tylko różni się składem wzdłuż wertykalnej osi przewodu pokarmowego, ale także wykazuje horyzontalne różnice w jakościowym i ilościowym składzie bakteryjnym. Poza bakteriami, budują go również grzyby, pierwotniaki, bakteriofagi i Archeony – cała plejada małych rozmiarem, ach wielkich metabolicznie istot. :)

Najfajsze w tym wszystkim i tak jest to, że pomimo usiłowania uniwersalizacji przedstawicieli typowych dla przewodu pokarmowego człowieka – każdy z nas ma swoją, unikatową mikroflorę!!! Każdy z nas jest wyjątkowy nawet pod względem ekosystemu przewodu pokarmowego!

Niewybredne metody edukacyjne :)

2009-11-06T00:11:00.000-08:00

Siedzi sobie tasiemiec w żołądku. Nagle patrzy, a tu biegną bakterie.
- Hej, bakterie, gdzie biegniecie?
Bakterie na to:
- Tasiemiec, ty się nie pytaj tylko uciekaj stąd, bo zaraz tu będą antybiotyki!
I pobiegły w dół przewodu pokarmowego. Tasiemiec lekko przestraszony myśli:
- Co jest?
Tymczasem nadbiega glista ludzka z walizkami.
- Ej glista, - pyta tasiemiec - gdzie lecisz?
- Tasiemiec, ty nie pytaj, ty stąd wiej. Za pięć minut będą tu antybiotyki!
I pobiegła w dół przewodu pokarmowego. Tasiemiec przestraszył się nie na żarty, spakował plecaki wieje w dół przewodu pokarmowego. Dobiega do ujścia, a tam siedzi glista na walizkach i beczy. Tasiemiec pyta się:
- No co się stało, czego beczysz?
- A bo mi ostatnia kupa o 14 uciekła...

*******

Nie byłabym sobą (i poważną Panią-Naukowiec z jakże poważnym Tytułem ;P), gdybym nie wypunktowała dwóch kwestii - oczywista, wszystko w celach pedagogicznych (nazwijmy to: krzewieniem nauki przez niewybredne dowcipy). Po pierwsze primo - bakterie nie biegają, choć faktycznie niektóre są zdolne do ruchu i nawet bardzo szybkiego (choć to pojęcie względne); po drugie primo - antybiotyki nie powinny być wcale straszne tasiemcom i glistom. Ale nic to :) Mnie ten kawał i tak rozśmieszył (ale o tym nie mówcie nikomu). :)

Laboratoryjne zjawiska paranormalne ;P

2009-11-05T23:05:00.000-08:00

To, co się zdarza w laboratoriach to PO PROSTU ZGROZA!!! J Pracuje sobie rzetelnie Naukowiec – poczciwina (weźmy mnie na ten przykład ;P ) kolejną godzinę
z rzędu (na zegarek już nawet nie patrząc); głodny, zmęczony, kosmetycznie zaniedbany, o coraz bardziej obłąkanej aparycji, a wszystko to w imię celów wyższych, wzniosłych, dla tak zwanego dobra Nauki i Ludzkości… I takiemu biedakowi wiatr w oczy! Zwyczajna – jak to się mawia – złośliwość rzeczy martwych! Bo przeca marker do opisywania probówek powinien leżeć w zasięgu prawej ręki (tam był zostawiony!!!) i gdy najbardziej jest potrzebny – biedny Naukowiec ze złością stwierdza, że go nie ma; bo skrupulatnie zabazgrane drobnym maczkiem karteluszki zawierające istotne dane o ilości dodanych odczynników, zastosowanym stężeniu prób – giną w przedziwnych okolicznościach i co gorsza – nigdy nie zostają odnalezione, zostawiając biednego Naukowca ze smutkiem (i zmęczeniem) oraz koniecznością powtórzenia eksperymentu; bo inkubator zostawiony na noc nagle się rozkalibrowuje, zmieniając temperaturę, przez co wszystkie próby szlag trafia (i Naukowca przy okazji również); bo kanapki zjadają się same i bo dni uciekają i jest czwartek zamiast wtorku (a czasu mało, zawsze za mało – bo terminy, bo wnioski, bo studenci, bo doświadczenie w toku i coś się kiełbasi, bo milion innych spraw na wczoraj)… I taki biedny Naukowiec, nie dość że zmęczony i niedospany, to jeszcze przez wszystkie tego rodzaju złośliwości – popada w niską samoocenę
i poczucie, że się nie nadaje myśląc o sobie per „niezguła”. Ech… W takim kontekście nic innego, jak tylko jawi się niechybny tragiczny koniec Naukowca, w najlepszym wypadku zwieńczony – nierefundowaną – wieloletnią psychoterapią, w najgorszym – zakrojonym na szeroką skalę złośliwym i prześmiewczym odgrywaniu się na studenciakach, mającym na celu utrudnianie im życia, niszczenie zdrowia i uniemożliwianiu zdobycia tytułu… Nic jednak tak nie uratuje Naukowca jak Matka Nauka! J Wyobraźcie sobie – odkryto złośliwy byt: Skrzata Laboratoryjnego, który to jest odpowiedzialny za WSZYSTKIE nieścisłości laboratoryjne, niepowodzenia, wpadki, zepsucia, zapomnienia i inne, tragiczne w skutkach zdarzenia, które niegdyś (nim ów stwór został odkryty) rujnowały psyche poczciwego Naukowca. Uffffffffff, jak dobrze że ten Skrzat istnieje!!!!!!!!!!!!!! Choć wredzioch…

Nieśmiertelne bakterie

2009-11-02T06:43:00.000-08:00

Święta Zmarłych jak zawsze zintensyfikowały moje rozmyślania na tematy życia i jego istoty, śmierci oraz zostawiania po sobie śladu. Pytania nieodmiennie trudne i niezmiennie frapujące. Oczywiście będąc przedstawicielami gatunku Homo sapiens – istot zdolnych do logicznego i twórczego myślenia, a także do fantazji i marzeń; istot wykazujących ciągoty do transcendencji – zazwyczaj rozpatrujemy wspomniane zagadnienia w kategoriach filozoficznych. Refleksyjność naszej natury każe szukać sensu naszej bytności i jej końca. Pomijając intelektualne akrobacje sławnych myślicieli, każdy z nas – jak mniemam – sprawia sobie odpowiedź na własną miarę. Odpowiedź często niedookreśloną, nieuformowaną ostatecznie, która ewoluuje wraz z nami. Co ciekawe – biologiczna determinacja granic życia i śmierci jest równie trudna, jak metafizyczna, co wyraźnie widać w emocjonujących sporach na temat aborcji, eutanazji, śmierci klinicznej, mózgowej, zapłodnienia in vitro, etc. Rozmyślając w tym kierunku, nie mogłam nie pomyśleć o maluczkich. Doszłam do wniosku, że w świecie bakterii „Święto Zmarłych” nie miałoby racji bytu. Jego bezzasadność wynika z faktu, że bakterie są w zasadzie nieśmiertelne! Komórka bakteryjna bowiem nie szuka partnera, z którym mogłaby wieść życie cudne tak w celach towarzyskich, jak i reprodukcyjnych; nie spędza z nim/nią wspólnie czasu do przysłowiowej grobowej deski i nie umiera, kontemplując swojego czasu minionego. Bakterie rozmnażają się przez podział, co znaczy mniej więcej tyle, że jedna komórka dzieląc się tworzy kolejne – identyczne. Swoje klony. W tym kontekście – nigdy nie umiera, multiplikując się tak intensywnie, jak tylko dobrobyt środowiska na to pozwala. To, kim jestem ja – stanowi niechybną wypadkową genów moich przodków, jak również oddziaływania środowiskowego. Mieszanina genów determinuje tak moją inność, jak i podobieństwo do osób spokrewnionych. Natomiast nowozaistniała bakteria– jest identyczna jak ta, z której powstała. Oczywiście może ona podlegać zmianom, gdy np. jest zdolna do pobierania kwasów nukleinowych ze środowiska lub gdy dostanie odcinek DNA „w prezencie” od bakteriofaga (wirus atakujący bakterie) i gdy jest uposażona w mechanizmy pozwalające na skopiowanie i pobranie materiału genetycznego innej bakterii, niemniej jednak zawsze powstaje jako wierna kopia swej poprzedniczki. I za minut kilkanaście, jak jest np. w przypadku E. coli, dzieli się ponownie, dając początek „nowei-tej samej” istocie.

Wielekroć zastanawiałam się, czy chciałabym być nieśmiertelną, ale zawsze rozpatrując unikatowość i indywidualność każdej jednostki. I choć perspektywy mogłyby być nęcące – odpowiedź zawsze miałam negatywną. Bakterie mają nieśmiertelność daną, ale gdyby mogły – być może zastanawiałyby się jak to jest być unikatową, jedyną w swoim rodzaju, niepowtarzalną śmiertelną odrębnością.

Ranking bakteryjnych miejsc bytowania :)

2009-10-19T23:02:00.000-07:00

Oddając się nielubianej przeze mnie cotygodniowej czynności – gruntownemu przywracaniu chałupy do stanu używalności (czyt.: wyczerpujący taniec ze ścierą i wżerającymi się w skórę środkami czystości - bleeee), zaczęłam się zastanawiać ileż to maluczkich mikrobów wokół mnie się pałęta. No i oczywista, gdzie jest ich najwięcej. Od razu przypomniałam sobie doświadczenia, jakie zawsze w ramach ćwiczeń z mikrobiologii robimy ze studentami. Studenciaki mianowicie biegają i rozstawiają różnorakie bakteryjne podłoża wzrostowe w jakichś najbardziej dziwacznych miejscach, co by określić ile bakteryj gdzie bytuje. Ilekroć przychodzi do zanalizowania wyników zawsze jest wielkie zdziwienie. Okazuje się bowiem, że wcale głównym siedliskiem bakterii nie są kibelki (pracowite Panie sprzątające – szczery ukłon w ich stronę – skutecznie pozbywają się maluczkich ze wspomnianych rejonów; rach ciach i już mikrobów niet, albo prawie niet). Od lat kilku mamy stały ranking uniwersyteckich miejsc najbardziej bakteryjnie obleganych. Miejsce trzecie: winda – dziwić się w sumie nie należy, przeca pełno tam zachrychanych osobników przemieszcza się w tę i nazad oraz różnych innych, co to ręce wymazane w bułce, lukrze lub innych dziwnościach wycierają w przłaszczyzny windowe. Windy mi na szczęście nie straszne – bo ich nie lubię z zasady, więc jak dla mnie mogą sobie tam różnorakie przecudne mikroby pomieszkiwać J Miejsce drugie – automat z napojami, kawą oraz batonami. Noooo, tu już z lekka zgrozą zazwyczaj wieje, jak się sprawdza ilość i różnorodność bakterii oblepiających szczelnie pojemnior z upragnionymi dobrociami, które w moim mniemaniu – przestają być tak bardzo apetyczne, ilekroć sobie przypomnę statystyki J Tym bardziej, że obok automatu znajduje się męska toaleta, co – ze względu na facecką niechęć do rąk mycia po wizycie w tymże lokalu (!!!) – stanowi skuteczny gwarant transportu różnych, w tym często mniej przyjaznych mikrobów, w okolice kawowego źródełka. Ech… No i wreszcie miejsce pierwsze (fanfary) – prysznice w akademikach studentów!!! Hmmm… Tu, wybaczcie, komentarza nie zamieszczę. Oczywiście przypomniawszy sobie tę uniwersytecką statystykę – skrupulatnie oddałam się pucowaniu łazienki. Co z tego, skoro moim bakteryjnym obozem kempingowym dla mikrobów jest mój laptop! Ech… Pospieszne śniadania, przekąski, obiady asystują mojemu w klawiaturę klepaniu. Czasem się dziwię i wkurzam, że batonikowe okruchy utykają gdzieś pod klawiaturą i wyleźć nie chcą. Nie dziwi mnie już tak bardzo jednak to, że bakterii multum lubi mojego laptopa tak bardzo jak ja – wszak serwuję im przepyszną kuchnię :D

Aparycja naszego małego bohatera

2009-10-09T00:11:00.000-07:00

Myśl, że był taki czas, kiedy ludzie nie byli świadomi istnienia i wszechobecności mikrobów wywołuje we mnie jakiś gilg brzuszny – synonim pomieszania zadziwienia z podnieceniem. J Obecnie, czyli w czasach probiotyków, bakterii działających na rzecz oczyszczania świata oraz szczepionek – takie zjawisko jest w moim mniemaniu ledwo wyobrażalne. A jednak! Ludzie egzystowali, nie wiedząc, że ser, który ze smakiem wcinają pomogła zrobić bakteria i że kaszel, który dusił ich gardła częstokroć czyniła inna. Sprawy oczywiście tak się miały do czasów pomysłowego Pana Antoniego Van Leeuwenhoeka (1632 -1723), pomniejszego radnego holenderskiego miasta, który w chwilach wolnych oddawał się cudnej pasji – nauce i inżynierii. Ten zaradny jegomość – z miłości do przyrody – zbudował mikroskopy, nie będąc nawet zawodowym szlifierzem. Tymczasem, jedna z jego soczewek, do dziś zachowana, pozwalała na powiększenie 270-krotne! Wyposażony w te niezawodne cuda techniki, Pan Van Leeuwenhoek obserwował nie tylko strukturę włosa, ale także czerwone krwinki, a nawet – jako pierwszy – plemniki J Nie potrafię sobie nawet wyobrazić, jakże musiał się poczuć zobaczywszy jako pierwszy z ludzi, dotychczas nieznane światu żyjątko – mikroba!!! (ciekawam, co zrobił: wykrzyknął, czy uczcił przeżycie szklanicą wina, a może po prostu wyciął radosnego hołubca, czy może soczyście zaklął pod nosem?)… Odkryte stwory nazwał „animalcules”. Sam zaś po dziś dzień postrzegany jest za ojca mikrobiologii, dzięki odkryciu mikrokosmosu, którego istnienia ludzie nawet nie podejrzewali! Po dłuuuugim, niemalże dwuwiekowym zastoju w mikrobiologii, nastał jej złoty wiek, w którym dzięki rozwojowi mikroskopii oraz technik barwień komórkowych – ludzie mogli lepiej się przyjrzeć naszym maluczkim bohaterom J

I jakąż aparycją cechują się dostrzeżone stwory? Hmmm… Ano, są zdecydowanie niedużej postury J Nie na darmo nazywane są „drobnoustrojami” tudzież „mikroorganizmami”. I właśnie – rozmiary mikrobów szacuje się w mikrometrach (µm). Średnia wielkość mikroorganizmów to zakres od 1 do kilku mikrometrów. Zważywszy, że 1 mikrometr (µm) stanowi 1/1000 milimetra (mm) – zdecydowanie drobnoustroje są bardzo malutkie (ja zawsze wyobrażam sobie linijkę i 1 mm na podziałce. Żeby dostrzec mikroba, musiałabym dostrzec obiekt 1000 razy mniejszy od rzeczonego 1 mm!!!). Nic więc dziwnego, że ludzkość musiała czekać setki lat na wynalazek, jakim jest mikroskop, by doświadczyć przyjemności obcowania z drobnoustrojami. Oczywiście, jak wszędzie – istnieją odstępstwa od reguły i w tym aspekcie drobnoustroje lubią zadziwiać. Na ten przykład, całkiem niedawno odkryto u wybrzeży Namibii - bakterię Thiomargarita namibiensis (siarkowa perła Namibii), która jest absolutnym gigantem wśród mikroorganizmów, będąc wielkości kropki na końcu tego zdania.Jest więc widoczna gołym okiem!!! GIGANT! Co by było ciekawiej, za sprawą fińskiego badacza – Olavi’ego Kajander’a - okazało się również, że we krwi ludzkiej występują bakterie-kruszynki nie przekraczające wielkości 0,5 µm (500 nanometrów = nm), a często mierzące 0,1 µm!!! Wiele wskazuje na to, że owe nanobakterie (jakże trafna nazwa!), stanowią przyczynę powstawania kamieni nerkowych i arteriosklerozy, ale to ewentualny temat na odrębną bajkę. Jakże subiektywny wydaje się być osąd, co jest małe, a co już duże. Tak, czy siak – wszyscy wiemy przeca, że małe jest piękne! Mikroby są zatem piękne – bezdyskusyjnie J I szalenie różnorodne. Nie ma bowiem jednego – promowanego przez media – bakteryjnego kanonu urody (na szczęście!). By ułatwić życie naukowcom – zgrupowano mikroby wedle kształtów, wyróżniając przy tym trzy zasadnicze – kulisty, walcowaty
oraz spiralny. Oczywiście to podział wysoce umowny, bo nie dość, że w obrębie wspomnianych grup występują różne kształtowe odrębności, to jeszcze niektóre gatunki bakterii w zależności od warunków mogą wykazywać dość istotne zmiany w kształcie komórek (zjawisko znane jako pleomorfizm). Trzeba z nimi trochę poobcować, poprzyjaźnić się, żeby być absolutnie pewnym, że patrzy się na przykład na pana Lactobacillus’a, a nie coś zgoła innego (niezaprzyjaźnieni z mikrobami studenci często mylnie biorą artefakty za bakterie). Co więcej, niektóre gatunki bakterii nie rozdzielają się po podziale, tworząc skupiska o przeróżnych kształtach: paciorki (np. Streptococcus pneumoniae), pakiety (np., Sarcina), grona (jak Staphylococcus ureus), dwoinki (Diplococcus), etc… Mnogość kształtów, form i rozmiarów w świecie bakterii nie zna granic. I z całą pewnością czyni je to pięknymi, a nade wszystko interesującymi. Wierzcie lub nie, ale bakterie nie gonią za kanonami urody, nie odchudzają się i nie przerabiają, by wyglądać jak inni. Bezdyskusyjnie odrębność i unikatowość czyni je ciekawymi… (no i wyszło jak bajka z morałem J ).

Drobna propaganda na rzecz mikrobów!

2009-10-04T03:46:00.001-07:00

Z ogromną przykrością stwierdzam, że większość ludzi żywi niechęć do bakterii i przekonanie, że pochodzi od nich samo zło. Nic dziwnego, skoro edukacja w tym zakresie leży na deskach, a najbardziej inwazyjny nośnik – TV – przedstawia je jako potwory czyhające na nas w jednym tylko, jakże złowróżbnym celu. Stąd hasło propagowane przez reklamy: „zabija wszystkie zarazki” odnosi nie tylko wysoką skuteczność, przekładając się na sprzedaż wszelkiej maści środków niszczących wspomniane monstra (sic!), jak również często kształtuje do nich niechęć i negatywny pogląd. Niestety. Niestety - nie dlatego, że ja je lubię, ale przede wszystkim dlatego, że takie stanowisko jest boleśnie dalekie od prawdy. Prawdopodobnie z tego względu, zwróciłam uwagę na – skądinąd drażniącą reklamę – która jednak inwazyjnie wykrzykuje hasło głoszące, że gros odporności pochodzi z brzucha (Alleluja dla bardziej optymistycznego przekazu!).

Prawda jest taka, czy chcemy tego, czy nie, że świat był pełen mikrobów na dłuuuuugo zanim pojawiliśmy się my – cudny i „wszechwiedzący” gatunek Homo sapiens. Powszechnie uznawana dziś teoria endosymbiozy (polecam knigę pani Lynn Margulis „Symbiotyczna planeta”) nie tylko wskazuje na fakt pochodzenia organizmów żywych od pierwotnych drobnoustrojów, ale również podkreśla ich wzajemne współistnienie, trwające tysiące lat! Współwystępowanie i koewolucja musiały przyczynić się do adaptacji człowieka do świata pełnego mikrobów oraz powstania różnorodnych zależności, pośród których wpływ bakterii w sposób istotny determinował fizjologię człowieka. A przeca drobnoustroje zasiedlają wszystkie te części naszych organizmów, które pozostają w kontakcie ze środowiskiem zewnętrznym, jak skóra, pochwa, górne drogi oddechowe czy układ pokarmowy. I jest ich siła! Już same dane liczbowe zakładają istotny wpływ mikroorganizmów na procesy fizjologiczne człowieka. Organizm ludzki zasiedla bowiem 10 razy więcej komórek prokariotycznych (a są nimi m.in. bakterie), niż budujące jego strukturę komórki somatyczne i rozrodcze!!! Waga każdego z nas to nie tylko woda i tkanki ciała, ale również mikroby, stanowiące od 0,5 do 1,5 kg masy ciała przeciętnego człowieka (dla własnego zdrowia radzę się z nich „nie odchudzać”!)!!! Z tego punktu widzenia można więc stwierdzić, że Homo sapiens składa się w 10% z człowieka i 90% z drobnoustrojów! Ze względu na fakt, że pula drobnoustrojów zasiedlających ciało człowieka jest tak duża i istotna dla biologii człowieka, laureat nagrody Nobla Joshua Lederberg (1958), zasugerował używanie terminu „mikrobiom” celem określenia zbiorowego genomu (= całości materiału genetycznego) naszych mikroskopijnych mieszkańców oraz uwzględnianie go podczas analizy genetycznej gatunku Homo sapiens. Tak więc, uwzględniając mikrobiom, z genetycznego punktu widzenia człowiek składa się w 1% z genów ludzkich oraz w 99% z genów bakteryjnych. Taka wiedza zmienia co nieco perspektywę, nie? Absolutną ignorancją byłoby umniejszenie znaczenia takiej populacji drobnoustrojów!!! Tym bardziej, że w kupie są nie lada potęgą (jak się wyrażono w „Kajku i Kokoszu”). Gdyby się zastanowić, prawdopodobnie nie ma takiego miejsca na Ziemi, gdzie nie byłoby mikrobów, ani takiego aspektu naszego życia, w którym by nie uczestniczyły. Co więcej, ich obecność w znacznej mierze jest pożądana, a nawet niezbędna. Rzadziej – pozostaje bez wpływu na nas i nasze otoczenie, a już zupełnie rzadko robi nam krzywdę. Bo prawdą wcale nie jest to, że bakterie na nas czyhają, by nas dopaść i ukatrupić! Nie tylko jedynie 30% populacji drobnoustrojów jest chorobotwórcza, ale również nie jest dla nich szczęśliwym wydarzeniem nas pokonać (bo w kimś przeca mieszkać muszą i coś papusiać także). Nie dajcie się więc oszaleć! Drobnoustroje były, są i będą z nami. Zawsze i wszędzie. I całe szczęście, bo byłoby nie tylko z nami, ale i całą planetą krucho gdyby nie one!

Glikacja, nieenzymatyczna glikozylacja tudzież reakcja Maillarda - czyli słów parę o tym, co łączy smażoną cebulę i nefropatię cukrzycową...

2009-10-01T08:14:00.001-07:00

Pytana: „Czym się zajmujesz?” ,odpowiadałam: „bakteriami i glikacją”. „CZYM???” - pytał zazwyczaj rozmówca, podnosząc ze zdziwieniem brwi. Jako, że bakterie – szczęśliwie są pojęciem znanym większości (uff!!!), to glikacja już może niekoniecznie. W związku z powyższym każdorazowo wspinałam się na wyżyny moich zdolności synaptycznych w celu spreparowania krótkozdaniowego wyjaśnienia na potrzebę chwili. Zazwyczaj brzmi ono tak: „gdy jedna cząsteczka wiąże się z drugą, to zmienia jej strukturę, a co za tym idzie właściwości i funkcje”. Pomimo że ogólnie rzecz ujmując podana definicja jest nad wyraz prawdziwa, to niestety jest również nieprecyzyjna, a nade wszystko nieatrakcyjna. Przez co rozmówca mój z reguły szybko puszcza w niepamięć usłyszane informacje, by się pospiesznie oddać pomniejszym czynnościom dnia codziennego. A szkoda, bo przeca to zacne i szalenie frapujące zjawisko i gdyby tylko dane nam było 10 minut względnego spokoju, można by pokonwersować o cudnych jego złożonościach.

Czymże zatem jest glikacja?

Glikacja została odkryta i po raz pierwszy opisana przez Louisa Camillea Maillarda, francuskiego chemiko-fizyka o dość intrygujących wąsiskach i wnikliwym spojrzeniu. Pan Maillard zauważył, że ogrzewając cukier z mieszaniną aminokwasów i białek – powstaje roztwór o brunatnym zabarwieniu i zmienionych właściwościach. Cóż za odkrycie! J A jednak! Na tyle ważne, by całe rzesze naukowców rzuciły się z zapałem, by badać to zjawisko i przyznać muszę, że robią to - wliczając moją skromną osobę - po chwilę obecną. Na tyle również istotne, by uhonorować francuskiego badacza i nazwać omawiany proces: reakcją Maillarda. Pomyślałby kto – nic w tym nadzwyczajnego, bo przecież każdy głupi wie, że cząsteczki się łączą i już, a że jakiś kolor przy okazji to – phi, nic wielkiego i o co ten cały zamęt. I znów nasuwa mi się: a jednak! Ważne jest bowiem nie tylko to, że cząsteczki (a precyzyjniej cukry /głównie redukujące/) wiążą się z istotnymi molekułami (jak białka, kwasy nukleinowe i lipidy), ale również to, w jaki sposób się łączą i co z tego wynika! Wszystkie cuda, które w naturze powstają są w znacznej większości wynikiem działania precyzyjnych mechanizmów sterowanych przez enzymy – niejako stwarzacze, przyspieszacze i naprowadzacze J Dzięki takiemu obrotowi spraw – powstaje tylko to, co zamierzone i potrzebne, a cała reszta jest bezpowrotnie niszczona i usuwana. W przypadku glikacji vel reakcji Maillarda sprawa wygląda zgoła inaczej. Otóż nie biorą tu udziału żadne enzymy, co oznacza dokładnie tyle, że proces łączenia wspomnianych cząsteczek zachodzi samoistnie, samorzutnie i spontanicznie! Z tego też względu zjawisko określane jest również procesem „nieenzymatyczna glikozylacja” dla podkreślenia faktu, iż enzymy nie przyczyniają się do katalizowania tego procesu. I tu tak naprawdę zaczyna się Meksyk J Wyobrazicie sobie przestrzeń którą wypełniają różnorodne substancje chemiczne (białka, cukry, aminokwasy, kwasy nukleinowe, etc.), które swobodnie ze sobą reagują, wiążą się, łączą bez żadnego nadzoru i kontroli (brak wspomnianych strażników – enzymów). Jak się domyślacie – powstać mogą przeróżne twory. I tak też się dzieje w procesie glikacji. Sąsiadujące ze sobą cząsteczki wiążą się ze sobą w sposób niekontrolowany w wyniku czego powstaje cała gama cząstek o zmienionej budowie. Co więcej, takie zmienione strukturalnie cząsteczki nabywają nowych kompetencji i indukują dalsze zlepianie się kolejnych struktur i tworzenie agregatów. Biorąc pod uwagę fakt, że glikacja jest procesem wieloetapowym i nieukierunkowanym, a w sąsiedztwie może być mnóstwo różnych cząsteczek ze sobą spontanicznie reagujących – z reguły powstaje olbrzymie spektrum substancji. Na domiar złego, substancji o zmienionej strukturze i często wciąż nieznanych światu. Jak zapewne się domyślacie – niemożliwością jest to całe zamieszanie kontrolować. Sytuacja komplikuje się tym bardziej, że zmienione strukturalnie cząsteczki wykazują również zmienione właściwości i funkcje. Najprościej mówiąc: mogą przestać działać tak, jak miały i zacząć działać przeciwstawnie lub zupełnie inaczej. Założę się, że „na pewno” nie uwierzycie, bo choć to wszystko potencjalnie sugeruje wielki kłopot, to naukowcom w to graj i tak naprawdę ich/nas to najbardziej kręci i podnieca J A czemu? Ano, odkryto bowiem, że glikacja występuje wszęęęęędzieeee! Może ten proces spreparować jakiś student w labie, zachodzi we wszystkich organizmach żywych, a nawet w surowcach roślinnych i żywności podczas jej przechowywania, przetwarzania i wszelakich zaibiegów kulinarnych! Skoro wszędzie glikacji pełno, powstające zglikowane cząsteczki mają wpływ na wiele kwestii! Po pierwsze primo, udowodniono, że glikacja przyczynia się do powstawania rozlicznych stanów chorobowych oraz przyspieszania procesów starzenia. Przyczyną mogą być zarówno produkty glikacji powstające w organizmach żywych i odkładające się wewnątrzkomórkowo/wewnątrztkankowo, tym samym przyczyniając się do poważnych dysfunkcji metabolicznych, jak również produkty wprowadzane z zewnątrz (z pożywieniem), które także mogą uszkadzać procesy fizjologiczne organizmu konsumenta. Po drugie primo, wykazano, że glikacja zmienia właściwości produktów żywnościowych, prowadząc – na szczęście - nie tylko i wyłącznie do negatywnych w skutkach zjawisk. Oczywiście, na skutek glikacji produkty żywnościowe mogą odznaczać się chociażby obniżoną wartością odżywczą, czy też strawnością, ale mogą również nabywać własciwości przeciwutleniających, co jest wysoce pożądane. Nie można też nie wspomnieć, że to właśnie glikacja w dużej mierze odpowiedzialna jest za cudowne aromaty i smaki wielu produktów, jak chociażby smażonej cebuli, czy spieczonej skórki chlebowej J Niby nie jest źle, jednak szkopuł tkwi w tym, że zazwyczaj niestety takowe zglikowane produkty nie za dobrze nam robią:/

I w tym zapewne kryje się cała atrakcyjność glikacji: jest wszędobylska, na wiele rzutuje, wiele determinuje i ze względu na fakt, że jej produkty powstają w sposób niekontrolowany i wykazują zmienione właściwości – ma szerokie pole rażenia.

Z mojego punktu widzenia glikacja jest niesamowita, bo jako jeden z nielicznych procesów wyjaśnia zarówno powikłania związane ze stanami chorobowymi, jak również cudowny smak grillowanych szaszłyków. Co więcej – wiąże ze sobą takie elementy nauki, które najbardziej mnie interesują, a mianowicie żywienie człowieka, jak również aspekt medyczny: funkcjonowanie cudnego gatunku Homo sapiens. No i pozostawia mi wciąż niezbadaną niszę J I tu dobrnęłam do momentu, w którym wyjawiam, nad czym pracuję ja J Zjadając cokolwiek – możecie uwierzyć na słowo, że przyswajacie odpowiednią dawkę zglikowanych białek, które jak się okazuje – często są słabiej rozkładane przez enzymy trawienne przewodu pokarmowego. Taki stan rzeczy pozwala im, przynajmniej częściowo, uniknąć degradacji na mniejsze cząsteczki i absorpcji z przewodu pokarmowego do krwi, by zasilić nas w budulec i energię. Tym samym, zglikowane cząsteczki przedostają się do dolnych partii jelit, a tam… (o tym NA PEWNO napiszę osobno)… tam jest mikrokosmos (!), czyli ekosystem niezliczonych drobnoustrojów. Zglikowane białka żywności, dostawszy się we wspomniane rejony, mogą wpływać na fizjologię poszczególnych mikroorganizmów oraz całych populacji, a tym samym modyfikować skład i funkcjonowanie ekosystemu jelitowego. To z kolei jest niesłychanie wręcz istotne nie tylko dla prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego, ale i całego organizmu w kontekście psycho-fizycznym (to jednak temat na odrębną bajkę). Co więcej, to również obszar naukowo niemalże nieprzebadany. Na szczęście! (dla mnie)… J

Słów przygarść na Dzień Dobry!

2009-09-27T03:31:00.000-07:00

Będzie zapewne o wszystkim. Najwięcej jednak o świecie w kontekście nauki J

Z mojej perspektywy. Poglądy i spostrzeżenia przedestylowane przez mój umysł. Z całym zaciekawieniem, które mnie pcha w różne strony. Ze zdziwieniem na fakt, jak świat ożywiony działać potrafi.

Z pokorą względem tego, co znane i tego,co wciąż nieodgadnione.

I z ogromną radochą którą mi daje świat w całej swej złożoności
i prostocie. W swojej magii.